Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

Zakład Karny nr 2 w Strzelcach Opolskich jest jednostką organizacyjną Służby Więziennej przeznaczoną dla dorosłych mężczyzn – recydywistów penitencjarnych. W strukturze jednostki funkcjonują również oddział dla tymczasowo aresztowanych mężczyzn oraz oddział terapeutyczny dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub niepełnosprawnością intelektualną. Wyznaczono także cele dla osadzonych zakwalifikowanych jako stwarzający poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego. Łączna pojemność jednostki wynosi 605 miejsc.

Podstawowym zadaniem Zakładu Karnego nr 2 jest wykonywanie kary pozbawienia wolności przy jednoczesnym prowadzeniu oddziaływań penitencjarnych, których celem jest przygotowanie osób pozbawionych wolności do odpowiedzialnego funkcjonowania w społeczeństwie po zakończeniu odbywania kary. Proces resocjalizacji realizowany jest poprzez indywidualną pracę wychowawczą, działalność terapeutyczną, zatrudnienie, nauczanie, podnoszenie kwalifikacji zawodowych, działalność kulturalno-oświatową oraz sportową.

Szczególną rolę w procesie readaptacji społecznej odgrywa aktywizacja zawodowa osadzonych. Organizujemy kursy zawodowe odpowiadające potrzebom rynku pracy, m.in. w zawodach: malarz-tapeciarz, operator wózków jezdniowych, spawacz metodą MAG, brukarz, płytkarz-posadzkarz, ogrodnik, opiekun osób starszych. Zdobyte kwalifikacje zwiększają szanse osadzonych na podjęcie legalnego zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego.

Istotnym elementem oddziaływań penitencjarnych jest zatrudnienie osób pozbawionych wolności. Osadzeni wykonują pracę zarówno na terenie jednostki, jak i u kontrahentów zewnętrznych, zdobywając doświadczenie zawodowe, rozwijając odpowiedzialność oraz kształtując nawyk systematycznej pracy.

W wyodrębnionym oddziale terapeutycznym specjalistyczny personel prowadzi programy skierowane do skazanych odbywających karę w systemie terapeutycznym. Programy te mają na celu poprawę funkcjonowania psychicznego, rozwijanie kompetencji społecznych oraz przygotowanie uczestników do samodzielnego życia po zakończeniu odbywania kary.

Od 1998 roku w jednostce funkcjonuje Klub Aktywnie Poszukujących Pracy, realizujący program aktywizacji zawodowej osadzonych we współpracy z urzędami pracy, jednostkami pomocy społecznej oraz doradcami zawodowymi. Równolegle prowadzone są liczne programy profilaktyczne i terapeutyczne dotyczące uzależnień, obejmujące działalność grup Anonimowych Alkoholików, Klubu Abstynenta, poradnictwo psychologiczne oraz zajęcia psychoedukacyjne.

Na przestrzeni lat Zakład Karny nr 2 uczestniczył w realizacji projektów współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, dzięki którym podnoszono kwalifikacje funkcjonariuszy oraz organizowano szkolenia zawodowe dla osób pozbawionych wolności.

Jednostka prowadzi szeroką współpracę z jednostkami samorządu terytorialnego, instytucjami pomocy społecznej, urzędami pracy, organizacjami pozarządowymi, placówkami edukacyjnymi, kościołami i związkami wyznaniowymi. Partnerstwo to umożliwia realizację przedsięwzięć wspierających proces resocjalizacji oraz integrację osób pozbawionych wolności ze społecznością lokalną.

Ważnym elementem działalności Zakładu Karnego nr 2 jest zaangażowanie w inicjatywy społeczne i charytatywne. Osadzeni, pod nadzorem funkcjonariuszy wykonują pomoce dydaktyczne, elementy wyposażenia oraz przedmioty użytkowe przekazywane szkołom, placówkom opiekuńczym, organizacjom społecznym i instytucjom publicznym. Szczególne miejsce zajmuje program „Pomoc zza krat”, w ramach którego powstają książki sensoryczne i dotykowe dla dzieci z niepełnosprawnościami wzroku, pomoce edukacyjne oraz inne wyroby wspierające działalność placówek opiekuńczych i edukacyjnych.

Jednostka aktywnie angażuje się również w działania na rzecz ochrony zwierząt. We współpracy z samorządami i schroniskami dla bezdomnych zwierząt osadzeni wykonują budy, legowiska, karmniki, zabawki oraz inne elementy wyposażenia wykorzystywane w opiece nad zwierzętami. Projekty te łączą proces resocjalizacji z realną pomocą lokalnej społeczności oraz kształtowaniem postaw odpowiedzialności i empatii.

Funkcjonariusze Zakładu Karnego nr 2 regularnie uczestniczą w akcjach honorowego krwiodawstwa, przedsięwzięciach edukacyjnych, wydarzeniach promujących bezpieczeństwo oraz targach pracy. Jednostka współpracuje ze szkołami, uczelniami i pozostałymi służbami mundurowymi, prezentując specyfikę służby oraz promując wartości związane z odpowiedzialnością, profesjonalizmem i bezpieczeństwem publicznym.

Na terenie zakładu funkcjonuje rozbudowana baza kulturalno-oświatowa obejmująca bibliotekę liczącą ponad 10 tysięcy woluminów, radiowęzeł, kaplicę, świetlice, obiekty sportowe oraz pomieszczenia przeznaczone do prowadzenia zajęć edukacyjnych i terapeutycznych.

Historia Zakładu Karnego nr 2 w Strzelcach Opolskich sięga końca XIX wieku. Kompleks więzienny został wybudowany w latach 1893–1896 jako drugi zespół penitencjarny w Strzelcach Wielkich (obecnie Strzelce Opolskie). W kolejnych dziesięcioleciach jednostka odgrywała istotną rolę w polskim systemie penitencjarnym, przechodząc liczne zmiany organizacyjne i modernizacyjne. Ze względu na wyjątkową wartość historyczną oraz architektoniczną kompleks został wpisany do rejestru zabytków i objęty ochroną konserwatorską.

Po zmianach organizacyjnych w 2021 roku jednostka funkcjonowała jako Oddział Zewnętrzny Zakładu Karnego nr 1 w Strzelcach Opolskich. Z dniem 2 lipca 2026 roku, decyzją Ministra Sprawiedliwości, ponownie powołano Zakład Karny nr 2 w Strzelcach Opolskich jako samodzielną jednostkę organizacyjną Służby Więziennej.

Obecnie Zakład Karny nr 2 w Strzelcach Opolskich łączy ponad 130-letnią tradycję z nowoczesnym podejściem do wykonywania kary pozbawienia wolności. Misją jednostki jest zapewnienie bezpieczeństwa społeczeństwu, humanitarne wykonywanie kary oraz prowadzenie skutecznych oddziaływań penitencjarnych przygotowujących osoby pozbawione wolności do odpowiedzialnego i zgodnego z prawem życia po opuszczeniu zakładu karnego.

Historia Zakładu Karnego nr 2 w Strzelcach Opolskich

Pierwotny zakład karny usytuowany na obrzeżach zachodniej części miasta Strzelce Wielkie ( do 1945 roku Gross Strehlitz ), tworzył otoczony wysokim murem zespół budynków penitencjarnych składający się z dwóch budynków więziennych i kuchni. Został wzniesiony według jednorodnej koncepcji architektonicznej ( dwa wielokondygnacyjne, kryte czterospadowymi, ceramicznymi dachami budynki mieszkalne na rzucie litery "T", z charakterystycznymi ryzalitami – "pawilon I" i "pawilon II"; między nimi niższy dwukondygnacyjny budynek z dachem jednospadowym, także wolno stojący, pełniący funkcję kuchni dla obu pawilonów. Elewacje całego zespołu wieloosiowe – osie wyznaczone otworami okiennymi o zróżnicowanej wielkości, zamknięte łukiem odcinkowym i pełnym. Płaszczyzny ścian tynkowane bez dekoracji architektonicznej. Całość zwieńczona wykonanym w cegle gzymsem z motywem ceglanych kroksztynów ). Czas powstania tegoż zespołu więziennego datuje się najprawdopodobniej na lata 1893 – 1896, to jest około cztery lata po ukończeniu budowy Centralnego Więzienia ( CW ) w Strzelcach ( dzisiejszego Zakładu Karnego nr 1 przy ul. K. Miarki ). W latach II wojny światowej, od roku 1944 łącznie w strzeleckich więzieniach przebywało około 2000 Belgów, internowanych z powodu buntu przeciwko władzom okupacyjnym. Mężczyźni zasiedlali wówczas obecne Zakład Karny nr 1, a kobiety umieszczono w dzisiejszym Oddziale Zewnętrznym w strzelcachj Opolskich przy ulicy Klonowej 3.  W okresie po II wojnie światowej Więzienie Karne nr 2 funkcjonowało jako więzienie izolacyjne, do którego kierowano recydywistów, wielokrotnie karanych w zakładach karnych zwykłych, organizatorów buntów i ucieczek, uprawiających wrogą propagandę antykomunistyczną, systematycznie uchylających się od pracy i wpływających przez to demoralizująco na innych, szczególnie zdemoralizowanych, systematycznie naruszających przepisy więzienne w stosunku do których metody karno – wykonawcze stosowane w zwykłym zakładzie karnym nie odnosiły skutku, a których wpływ na pozostałych więźniów był szkodliwy. O umieszczeniu więźnia w więzieniu izolacyjnym decydował dyrektor Departamentu Więziennictwa na uzasadniony wniosek naczelnika zakładu karnego. Wniosek taki podlegał zatwierdzeniu przez naczelnika wydziału więziennictwa. W celach i pomieszczeniach więzienia izolacyjnego obowiązkowo egzekwowano zachowanie ciszy, wzorowy porządek i bezwzględną czystość. Więźniowie pozbawieni byli pracy, nauki oraz czytelnictwa prasy i książek. Spacery odbywały się nie częściej jak co trzeci dzień. Okres pobytu w więzieniu izolacyjnym nie mógł być krótszy niż trzy miesiące i niejednokrotnie bywał przedłużany o kolejne trzy miesiące. Po odbyciu kary w więzieniu izolacyjnym więźnia kierowano do macierzystego zakładu karnego. Na początku 1964 roku nastąpiła reorganizacja strzeleckich jednostek karnych. Centralne Więzienie zostało przekształcone w Więzienie Karne, któremu podporządkowano dotychczasowe Więzienie Karne nr 2, Ośrodek Pracy Więźniów – Wapienniki oraz dwa rolne Ośrodki Pracy, Mokre Łany dla kobiet i Suche Łany dla mężczyzn. W dniu 6 maja 1968 roku Centralny Zarząd Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości ( CZWMS ) w Warszawie zawarł ze Zjednoczeniem Budowlano – Montażowym Przemysłu Węglowego ( ZBMPW ) w Katowicach oraz Zjednoczeniem Przemysłu Wapienniczego i Gipsowego ( ZPWiG ) w Krakowie umowę, dotyczącą budowy nowego pawilonu więziennego w Strzelcach Opolskich oraz dostarczania do pracy więźniów. Strony ustaliły między innymi, że ZBMPW w Katowicach przekaże na rzecz CZWMS w Warszawie w roku 1969 nakłady inwestycyjne ( limit i środki ) w wysokości 7.200.000 zł, a ZPWiG w Krakowie w roku 1970 – 4.800.000 zł z przeznaczeniem na koszty budowy pawilonu więziennego. CZWMS w Warszawie przejął wówczas na siebie obowiązki inwestora zastępczego, cedując je na Centralne Więzienie w Opolu, które faktycznie sprawowało funkcję inwestora. Czteropiętrowy budynek penitencjarny ( tzw. "pawilon III" ) oddano do użytku 30 czerwca 1972 roku. Po generalnej modernizacji, na przestrzeni 1972 roku Zakład Karny nr 2 w Strzelcach Opolskich przy ul. Świerczewskiego 3 stał się odrębną, samodzielną jednostką penitencjarną, kierowaną wówczas przez naczelnika komisarza Jana Biernackiego. W następnych latach, zgodnie z reorganizacją więziennictwa w Polsce, zakład merytorycznie podlegał właściwej jednostce nadrzędnej (WZZK we Wrocławiu, OZZK w Opolu, RZK w Strzelcach Op., OISW w Opolu ). Na terenie ZK 2 Strzelce Opolskie do lutego 2011 r. funkcjonowało Centrum Kształcenia Ustawicznego, w skład którego wchodziły Gimnazjum dla dorosłych, ZSZ o kierunku malarz-tapeciarz, Liceum Ogólnokształcące uzupełniające dla dorosłych. Ze względu na unikalność, jednorodny charakter i koncepcję architektoniczną (bez zmian funkcjonalnych i architektonicznych), decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 30 marca 1998 roku, zespół więzienny z lat 1893 – 1896 został zakwalifikowany jako dobro kultury i wpisany do rejestru zabytków oraz objęty ochroną prawną i konserwatorską.

Całkowta pojemnośc jednostki wynosi 603 miejsc.